Przedmiotowy System Oceniania

Liczba
godzin	Treści kształcenia	Wymagania
konieczne	Wymagania podstawowe	Wymagania
rozszerzone	Wymagania
dopełniające	
Fleksja	
	Czasownik 

Osoba, liczba, rodzaj  i czas czasownika	– tworzy formy czasownikowe

– rozpoznaje formy czasownikowe
	– poprawnie tworzy formy czasownikowe
– poprawnie rozpoznaje formy czasownikowe

– stosuje różne formy czasownikowe w różnych formach wypowiedzi

– świadomie i celowo stosuje różne formy czasownikowe w różnych formach wypowiedzi
– świadomie stosuje czas przeszły lub teraźniejszy w opowiadaniu	
	Tryby czasownika	– rozróżnia tryb oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający	– poprawnie stosuje tryby czasownika w różnych sytuacjach życiowych
– poprawnie pisze cząstki        -bym, -byś, -by		– celowo i poprawnie stosuje różne tryby czasownika w wypowiedziach ustnych i pisemnych 
– samodzielnie wyciąga wnioski odnośnie stosowania trybów czasownika
	
	Strony czasownika	– posługuje się czasownikami w różnych stronach
– stara się nazywać strony czasownika	– posługuje się czasownikami w różnych stronach

– nazywa strony czasownika
– przekształca stronę czynną na bierną i odwrotnie
	– poprawnie posługuje się czasownikami w różnych stronach

– rozróżnia czasowniki przechodnie i nieprzechodnie	– poprawnie stosuje strony czasownika w zależności od rodzaju tekstu (sytuacje oficjalne i nieoficjalne)	
	Czasowniki dokonane i niedokonane	– z pomocą nauczyciela rozróżnia czasowniki dokonane i niedokonane
– próbuje przekształcać czasowniki dokonane na niedokonane i odwrotnie	– rozróżnia czasowniki dokonane i niedokonane 

– przekształca czasowniki dokonane na niedokonane i odwrotnie

– stosuje czasowniki dokonane i niedokonane	– właściwie stosuje czasowniki dokonane i niedokonane

– poprawnie  przekształca czasowniki dokonane na niedokonane i odwrotnie
	– samodzielnie wyciąga wnioski dotyczące stosowania czasowników dokonanych i niedokonanych

– poprawnie stosuje w różnych wypowiedzeniach czasowniki dokonane i niedokonane	
	Czasowniki kłopotliwe	– próbuje stosować poprawne formy czasowników kłopotliwych
– zna zasady pisowni zakończeń czasowników w czasie przeszłym, np.  -ął, -ęli
– potrafi znaleźć wyraz kłopotliwy we wskazanym słowniku	– stara się stosować poprawne formy czasowników kłopotliwych

– stara się stosować zasady pisowni zakończeń czasowników w czasie przeszłym, np. -ął, -ęli
– wie, jaki słownik może rozstrzygnąć wątpliwości w odmianie czasowników	– stosuje poprawne formy czasowników odmieniających się nietypowo

– pisze zakończenia czasowników w czasie przeszłym, np. -ął, -ęli

– w razie wątpliwości korzysta z odpowiedniego słownika	– poprawnie stosuje nieregularne formy czasowników

– poprawnie pisze zakończenia czasowników w czasie przeszłym, np. -ął, -ęli
	
	Rzeczownik	– określa formy fleksyjne rzeczowników
– dostrzega osobliwości w odmianie niektórych rzeczowników	– poprawnie określa formy fleksyjne rzeczowników
– stara się używać poprawnych form rzeczowników odmieniających się nietypowo	

– w wypowiedziach ustnych i pisemnych używa poprawnych form rzeczowników odmieniających się nietypowo	

– w wypowiedziach ustnych i pisemnych używa poprawnych form rzeczowników odmieniających się nietypowo 
– potrafi stwierdzić, na czym polegają osobliwości w odmianie rzeczowników odmieniających się nietypowo	
	Pisownia zakończeń 
-ji, -ii, -i w niektórych formach rzeczowników zakończonych na -ja, -ia, -ea	– próbuje z pomocą nauczyciela poprawnie pisać wszystkie  formy rzeczowników zakończonych na -ja, -ia, -ea	– stara się poprawnie pisać wszystkie formy rzeczowników zakończonych na -ja, -ia, -ea	 poprawnie pisze wszystkie formy rzeczowników zakończonych na -ja, -ia, -ea		
	Przymiotnik	– na ogół stosuje w wypowiedziach ustnych i pisemnych przymiotnik w funkcji przydawki i orzecznika
– próbuje stopniować różne przymiotniki 

– rozróżnia stopniowanie proste, opisowe i nieregularne
– dostosowuje formy fleksyjne przymiotnika do określanego przezeń  rzeczownika

– zna zasady stosowania wielkiej i małej litery w pisowni przymiotników, stara się poprawnie je stosować
	– stosuje w wypowiedziach ustnych i pisemnych przymiotnik w funkcji przydawki i orzecznika

– poprawnie stosuje stopniowanie różnych przymiotników

– stosuje wielką i małą literę w pisowni przymiotników

	– wzbogaca wypowiedzi ustne i pisemne przymiotnikami w funkcji przydawki i orzecznika

– stosuje odpowiednie stopnie przymiotnika ze względu na przekazywaną informację i intencję wypowiedzi
– poprawnie używa przymiotników w związkach frazeologicznych
– tworzy własną wypowiedź nacechowaną dodatnio lub ujemnie w zależności od użytych przymiotników
– na ogół poprawnie stosuje wielką i małą literę w pisowni przymiotników
	– wzbogaca swoje wypowiedzi ustne i pisemne związkami frazeologicznymi zawierającymi przymiotnik
– używa różnorodnych przymiotników w wypowiedziach ustnych i pisemnych, określając przedmioty, przeżycia, uczucia, cechy

– poprawnie stosuje wielką i małą literę w pisowni przymiotników
	
	Liczebnik	– próbuje dostosować formy rzeczownika i czasownika do liczebnika
– stosuje w wypowiedziach ustnych i pisemnych liczebnik w formie przydawki i orzecznika
	– dostosowuje formy rzeczownika i czasownika do liczebnika

– rozróżnia liczebniki główne, porządkowe, zbiorowe i ułamkowe	– na ogół poprawnie odmienia liczebniki,
 – na ogół poprawnie stosuje liczebniki zbiorowe

– poprawnie rozróżnia liczebniki główne, porządkowe, zbiorowe i ułamkowe
	– poprawnie odmienia liczebniki

 – poprawnie stosuje liczebniki zbiorowe w swoich wypowiedziach ustnych i pisemnych

	Przysłówek	– wie, że przysłówki się stopniują
– bogaci słownictwo zapisując przysłówki w różnych stopniach
– wyróżnia przysłówki w tekście	– stosuje przysłówki w stopniu wyższym i najwyższym

– stara się poprawnie pisać przysłówki złożone (np. wtem, naprawdę)	– tworzy i stosuje odpowiednie stopnie przysłówka ze względu na przekazywaną informację i intencję wypowiedzi

– poprawnie używa przysłówków w związkach frazeologicznych
– na ogół poprawnie pisze przysłówki złożone (np. wtem, naprawdę)	– używa różnorodnych przysłówków w wypowiedziach ustnych i pisemnych, nazywając sposób, miejsce i czas wykonywanych czynności
– świadomie i celowo używa związków frazeologicznych zawierających przysłówki
– poprawnie pisze przysłówki złożone (np. wtem, naprawdę)	
	Zaimek	– zna kryterium podziału zaimków ze względu na część mowy, którą zastępują
– zastępuje różne części mowy odpowiednimi zaimkami, korzystając ze wzoru

– próbuje stosować poprawną formę gramatyczną zaimków w zależności od zastępowanych przez nie części mowy 	

– zastępuje różne części mowy odpowiednimi zaimkami
– rozróżnia zaimki rzeczowne, przymiotne, przysłowne i liczebne
– stara się stosować poprawną formę gramatyczną zaimków w zależności od zastępowanych przez nie części mowy	– używa dłuższych i krótszych form zaimków

– stosuje poprawną formę gramatyczną zaimków w zależności od zastępowanych przez nie części mowy	– poprawnie używa dłuższych i krótszych form zaimków

– świadomie stosuje różne formy zaimków w celu osiągnięcia spójności wypowiedzi i poprawności stylistycznej	
	Przyimek	– stara się 
 poprawnie pisać wyrażenia przyimkowe	– dostosowuje formy gramatyczne rzeczownika do łączącego się z nim przyimka
– poprawnie pisze wyrażenia przyimkowe	– na ogół poprawnie pisze przyimki złożone
– używa przyimków w związkach wyrazowych	– poprawnie pisze przyimki złożone

– poprawnie używa przyimków w związkach wyrazowych	
	Spójnik	– używa spójnika jako wskaźnika zależności między wyrazami w zdaniu pojedynczym
– stosuje spójniki jako wskaźniki zespolenia w zdaniu złożonym	– poprawnie używa spójnika jako wskaźnika zależności między wyrazami w zdaniu pojedynczym

– poprawnie stosuje spójniki jako wskaźniki zespolenia w zdaniu złożonym	– przekształca wypowiedzenia różnego typu, stosując zamiennie spójniki

– stosuje na ogół poprawną interpunkcję w zdaniu pojedynczym i złożonym	– świadomie i poprawnie używa różnych spójników w celu osiągnięcia spójności wypowiedzi

– stosuje poprawną interpunkcję w zdaniu pojedynczym i złożonym (także wielokrotnie złożonym) 	
	Partykuła	– zna zasady pisowni partykuły -by 
z różnymi częściami mowy
	– poprawnie pisze partykułę    -by z różnymi częściami mowy

– stosuje różne partykuły w wypowiedzeniach	– przekształca tekst, modyfikując jego znaczenie przez użycie różnych partykuł
– stosuje różne partykuły w wypowiedzeniach w zależności od intencji	

– poprawnie stosuje różne partykuły we własnych wypowiedziach ustnych i pisemnych w zależności od intencji	
	Wykrzyknik	– zapisuje różne wykrzykniki

– stosuje poprawną interpunkcję	– poprawnie zapisuje różne wykrzykniki
– stosuje poprawną interpunkcję
– dostrzega celowość użycia wykrzyknika w wypowiedzi		– świadomie stosuje różnorodne wykrzykniki w wypowiedziach dla wyrażenia silnych stanów uczuciowych lub wezwań i poleceń	
	Pisownia partykuły nie z różnymi częściami mowy	– zna zasady pisowni partykuły nie z różnymi częściami mowy i próbuje poprawnie je stosować		– poprawnie pisze partykułę nie z różnymi częściami mowy 
– poprawnie pisze wyjątki (niejeden, nieswój, niedomagać, niegdyś itd.)		

Składnia	
	Zdanie pojedyncze	– posługuje się różnymi rodzajami wypowiedzeń pojedynczych 

– rozróżnia zdania pojedyncze rozwinięte i nierozwinięte
	– posługuje się różnymi rodzajami wypowiedzeń pojedynczych w zależności od intencji, z jaką przekazuje komunikat
– przekształca zdania nierozwinięte w rozwinięte i odwrotnie
– rozwija zdania, dodając różnorodne określenia
– stosuje odpowiednią interpunkcję	– w wypowiedziach ustnych i pisemnych posługuje się różnymi rodzajami wypowiedzeń pojedynczych w zależności od intencji, z jaką przekazuje komunikat

– poprawnie stosuje interpunkcję	– w wypowiedziach ustnych i pisemnych świadomie i celowo posługuje się różnymi rodzajami wypowiedzeń pojedynczych w zależności od intencji, z jaką przekazuje komunikat
	
	Równoważnik zdania	– odróżnia równoważnik zdania od zdania
	– przekształca równoważnik zdania w zdanie i odwrotnie
– układa plan zdarzeń w formie równoważników zdań	– stosuje równoważniki zdań w wypowiedziach ustnych i pisemnych
– dostrzega stylistyczną funkcję równoważników zdań w tekście literackim	– świadomie stosuje równoważniki zdań w wypowiedziach ustnych i pisemnych, aby przekazać informację skrótową, wyrazić swoje uczucia, sporządzić notatkę itp.	
	Orzeczenie	– stosuje różne rodzaje orzeczeń
– wyróżnia orzeczenie w zdaniu
	– rozróżnia orzeczenie czasownikowe i imienne	– stosuje w wypowiedziach orzeczenie czasownikowe i imienne, z czasownikiem modalnym i z frazeologizmem 	– poprawnie stosuje w wypowiedziach orzeczenie czasownikowe i imienne, z czasownikiem modalnym i z frazeologizmem 	
	Podmiot	– wyróżnia podmiot w zdaniu
– stosuje podmioty wyrażone różnymi częściami mowy	– rozróżnia różne rodzaje podmiotu	– rozróżnia i stosuje podmiot gramatyczny, logiczny, domyślny, szeregowy i zbiorowy
 stosuje zdanie bezpodmiotowe
– przekształca zdania bezpodmiotowe na zdania o tej samej treści z podmiotem gramatycznym	– świadomie i celowo stosuje różne typy podmiotów w wypowiedziach w zależności od intencji
– poprawnie i w uzasadniony sposób używa zdań bezpodmiotowych	
	Przydawka	– stosuje w wypowiedziach różne typy przydawek
– oddziela przecinkiem przydawki jednorodne	– rozróżnia przydawkę przymiotną, rzeczowną, przyimkową i liczebną	– używa różnorodnych przydawek w odpowiednich formach fleksyjnych, stosuje właściwe frazeologizmy
	– w wypowiedziach ustnych i pisemnych celowo używa różnorodnych przydawek w odpowiednich formach fleksyjnych, stosuje właściwe frazeologizmy w celu wzbogacenia wypowiedzi
	
	Dopełnienie	– rozwija treść zdania niesioną przez czasownik, stosując dopełnienie	– stosuje dopełnienia w odpowiedniej formie fleksyjnej
	– wyróżnia i stosuje w wypowiedziach dopełnienia w formie bezokolicznika		
	Okolicznik	– rozwija treść zdania niesioną przez czasownik, stosując różne okoliczniki	– stosuje okoliczniki miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny, przyzwolenia i warunku w wypowiedziach ustnych i pisemnych	– wyróżnia i stosuje okoliczniki miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny, przyzwolenia i warunku, zadaje odpowiednie pytania	– świadomie stosuje okoliczniki miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny, przyzwolenia i warunku w zależności od intencji w wypowiedziach ustnych i pisemnych	
	Rozbiór logiczny zdania	– dostrzega zależności między wyrazami w zdaniu pojedynczym
	– wyróżnia wyrazy nadrzędne i podrzędne
	– przedstawia zależności między wyrazami na wykresie
– poprawnie nazywa części zdania	– poprawnie nazywa części zdania, uwzględnia różne rodzaje podmiotu, orzeczenia, przydawki i okolicznika	
	Związki składniowe	– wyróżnia wyrazy nadrzędne i podrzędne
w zdaniu pojedynczym
– wyróżnia związek główny i związki poboczne	– poprawnie łączy wyrazy w związki, stosując poprawne formy fleksyjne	– wyróżnia związki zgody, rządu i przynależności	– świadomie stosuje związki zgody, rządu i przynależności w wypowiedziach, poprawnie używa frazeologizmów	
Formy wypowiedzi	
	Zaproszenie	– redaguje zaproszenie, uwzględniając nadawcę i adresata, cel, czas i miejsce spotkania	– redaguje zaproszenie, stosownie do okoliczności uwzględniając nadawcę i adresata, cel, czas i miejsce spotkania
– stosuje słownictwo perswazyjne	– różnicuje stylistyczną formę zaproszenia w zależności od tego kto, kogo i gdzie zaprasza
 dba o estetykę pisma i układ tekstu
		
	Dedykacja	– redaguje dedykacje do różnych adresatów z różnych okazji		– redaguje dedykacje, stosuje cytaty odpowiednie do okoliczności, 
 dba o estetykę pisma i układ tekstu
		
	Ogłoszenie	– redaguje ogłoszenie, uwzględniając informacje o nadawcy
		– redaguje ogłoszenie, uwzględniając informacje o nadawcy
– wyraża się precyzyjnym językiem
– dba o estetykę pisma i układ tekstu

	Recenzja	– redaguje recenzję, zwracając szczególną uwagę na część krytyczną wypowiedzi	– redaguje recenzję w formie artykułu do gazetki szkolnej	– świadomie dobiera w recenzji środki językowe uwypuklające własną opinię
– stosuje odpowiednie słownictwo związane z dziedziną, do której należy recenzowany utwór	– redaguje recenzję, komentując i oceniając poszczególne elementy utworu
– świadomie stosuje odpowiednie słownictwo, celowo używa zwrotów i wyrażeń opiniotwórczych i subiektywnych